Κυριακή, 17 Ιανουαρίου 2010

Η περίπτωση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την Ελλάδα


Τον τελευταίο καιρό ακούγονται όλο και περισσότερες απόψεις που υποστηρίζουν την βοήθεια της Ελλάδας από το ΔΝΤ. Τι σημαίνει όμως για την Ελλάδα ένα δάνειο από το ΔΝΤ;

Η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας την δεδομένη στιγμή είναι τραγική. Υπάρχει μεγάλη φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή, η κατανάλωση έχει πτωτικές τάσεις ενώ οι επενδύσεις έχουν παγώσει. Είμαστε στη μέση ενός "Φαύλου Κύκλου", ενώ ορισμένες "λύσεις" του παρελθόντος είναι δεσμευμένες από την ένταξή μας στην Ε.Ε. Επί παραδείγματι, τα προηγούμενα χρόνια, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στη μέση μιας οικονομικής κρίσης ή το ελλειμματικό ισοζύγιο πληρωμών μεγάλωνε (λόγω μείωσης των εξαγωγών ή αύξησης των εισαγωγών ή και των δύο), η άμεση λύση ήταν μια υποτίμηση του νομίσματος που οδηγούσε σε χαμηλότερο παραγωγικό κόστος και άρα σε αύξηση της ανταγωνιστικότητας της χώρας στο εξωτερικό. Βέβαια, αυτό δεν ερχόταν χωρίς κόστος, και το μεγαλύτερο ίσως κόστος ήταν η μείωση της αγοραστικής δύναμης. Λόγω της δέσμευσής μας στην Ε.Ε., δεν έχουμε την δυνατότητα να μεταβάλλουμε την ισοτιμία μας.

Δευτερευόντως, λύσεις ηδυνόντουσαν μέσω της αύξησης της έμμεσης φορολογίας κατ' αρχάς καθώς και της άμεσης ακολούθως. Όμως τέτοια μέτρα είχαν συνήθως και πολιτικό κόστος. Έτσι οι κυβερνήσεις κατέφευγαν σε τέτοιες λύσεις μόνο αν δεν υπήρχε δυνατότητα περαιτέρω υποτίμησης του νομίσματος.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε μια κατάσταση στην οποία δεν υπάρχει η δυνατότητα να μεταβάλλουμε την ισοτιμία μας. Περαιτέρω, καθώς η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρηθεί βιομηχανική χώρα, δεν υπάρχουν και πολλές δυνατότητες ανάπτυξης μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, κάτι το οποίο θα σήμαινε αύξηση του εισοδήματος και έτσι αύξηση των φορολογικών εσόδων. Έτσι, η μόνες λύσεις που απομένουν είναι η αύξηση της φορολογίας και η μείωση των δαπανών. Το πρόβλημα είναι καθαρά εσωτερικό.

Η αύξηση της φορολογίας θα έπρεπε υπό φυσιολογικές συνθήκες να είναι συνδεδεμένη με την δυνατότητα των πολιτών να πληρώνουν περαιτέρω φόρους. Αν η φορολογία είναι αρκετά υψηλότερη της δυνατότητας δύο μπορεί να είναι τα άμεσα αποτελέσματα.

Πρώτον, θα δημιουργηθεί μαύρη αγορά και θα υπάρξουν διαρροές τόσο από το ασφαλιστικό όσο και από το φορολογικό σύστημα. Εν τέλει, τα έσοδα του κράτους θα μειωθούν κάτι το οποίο θα αποδειχτεί καταστροφικό για την παρούσα κατάσταση.

Δεύτερον, θα δημιουργηθεί ένα φαινόμενο κατά τις επιταγές Laffer, το οποίο υποστηρίζει πως η αύξηση της φορολογίας πάνω από ένα όριο οδηγεί σε άμεση μείωση των εσόδων για το κράτος λόγω κλεισίματος επιχειρήσεων, μαύρης αγοράς κλπ, το οποίο και θα έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες και για τους άλλους κλάδους της οικονομίας ( πχ αύξηση ανεργίας)

Από την άλλη μεριά, μια στοχευόμενη μείωση δαπανών (ιδιαίτερα στο δημόσιο) θα απέφερε πολλαπλασιαστικά οφέλη στην οικονομία. Δεν θα έπρεπε να ζημιωθεί ο παραγωγικός τομέας της οικονομίας καθώς αυτό θα οδηγούσε σε μείωση του ρυθμού ανάπτυξης.

Το ΔΝΤ έχει το ρόλο του τελευταίου δανειοδότη. Κάνει διαθέσιμα κεφάλαια σε περιπτώσεις χωρών οι οποίες δεν μπορούν να ανταποκριθούν στα χρέη τους - περίπτωση της Ελλάδας. Περαιτέρω, η συνεχιζόμενη αύξηση του χρέους θα οδηγήσει σε αποκλεισμό από τις διεθνείς αγορές, φαινόμενο το οποίο είναι πραγματικά καταστροφικό.

Όμως, αυτή η βοήθεια δεν έρχεται χωρίς κόστος. Ως αντάλλαγμα του δανείου, το ΔΝΤ επιβάλλει κάποιους όρους που έχουν σχέση με το φορολογικό σύστημα και το σύστημα δαπανών, την αναδιάρθρωση του χρηματοπιστωτικού και τραπεζικού συστήματος, τις επενδύσεις καθώς και συγκεκριμένη νομολογία, τα λεγόμενα Conditionalities. Είναι δηλαδή κάποια μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα που καταλήγουν σε ένα επίπεδο δομικής αλλαγής.

Αυτές οι προϋποθέσεις θέτονται για να οδηγήσουν την χώρα στον κύριο στόχο της που είναι η μείωση του χρέους και η αποπληρωμή του δανείου. Όμως, υπάρχουν περιπτώσεις (και μάλλον είναι οι περισσότερες), μη καλής εφαρμογής των μέτρων από τις κυβερνήσεις ή μη αποτελεσματικότητας των ίδιων των μέτρων.

Μια τέτοια περίπτωση ήταν αυτή του Μεξικό το 1982, όταν πήρε δάνειο ύψους 4,55 δις $ αποτέλεσμα της αδυναμίας του να ξεπληρώσει το υπέρογκο χρέος του που σχηματίστηκε λόγω των επιπτώσεων της πετρελαϊκής κρίσης της δεκαετίας του '70. Απόρροια αυτού του δανείου ήταν η συνεχιζόμενη επαναδιαπραγμάτευση του χρέους της χώρας για τουλάχιστον τα επόμενα 6 χρόνια καθώς και ο 10ετής αποκλεισμός της χώρας από τις διεθνείς αγορές. Άρα, το δάνειο ήταν ημίμετρο που μάλλον πρόσθεσε στο πρόβλημα παρά το έλυσε. Εν αντιθέσει, το δεύτερο δάνειο προς το Μεξικό το 1995 μάλλον θεωρείται ως πετυχημένη λύση.

Θα έλεγε κάποιος ότι χώρες σας το Μεξικό έχουν πολύ διαφορετική διάρθρωση από την Ελλάδα που είναι και μέλος της Ε.Ε.

Ας πάρουμε λοιπόν την περίπτωση μιας υποψήφιας προς ένταξη χώρας. Η Λετονία έχει συμφωνήσει την υιοθέτηση του Ευρώ το 2013 (εφόσον πληροί τα κριτήρια), κάτι το οποίο σημαίνει πως δεν έχει τη δυνατότητα να μεταβάλλει την ισοτιμία της. Το 2008, λόγω των καταστροφικών επιπτώσεων της κρίσης στην οικονομία της χώρας, συμφώνησε με το ΔΝΤ σε ένα δάνειο που είχε προϋποθέσεις παρόμοιες με αυτές που αναφέραμε. Το αρχικό δάνειο ήταν 188,8 εκ Ευρώ.

Απόρροια του δανείου ήταν η εφαρμογή. μετά από τις παρεμβάσεις και τις προτάσεις του ΔΝΤ, μέτρων μάλλον καταστροφικών για την οικονομία της χώρας. Η ανάπτυξή της δεν ήταν πια στόχος. Το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 18% για τις αρχές του 2009 καθώς και ελαττώθηκαν οι δαπάνες και οι μισθοί με λανθασμένο τρόπο - δηλαδή είχαν λάθος στόχευση. Αποτέλεσμα των ανωτέρω ήταν η αναθεώρηση των προϋποθέσεων του δανείου από το ΔΝΤ και ένα επιπλέον δάνειο που ανέβαζε το συνολικό ποσό δανειοδότησης σε 780,7 εκ. Ευρώ τον Ιούλιο του 2009. Η κυβέρνηση της χώρας έθεσε ως στόχο την μείωση του χρέους κατά 1 δις $ για το 2009, το 2010 και το 2011. Όμως, δεν έθεσε ως στόχο τον πληθωρισμό, γεγονός που είναι αντίθετο στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Περαιτέρω, μειώθηκαν οι συντάξεις κατά 10%, έκλεισαν σχολεία και μειώθηκαν οι δαπάνες για μισθούς στην παιδεία μαζί με τις κοινωνικές δαπάνες. Το ΔΝΤ πρότεινε την αύξηση του ΦΠΑ κατά 5%, την επιβολή φόρου στην ξυλεία και στους ελευθέρους επαγγελματίες καθώς και στις καταθέσεις, πολιτική η οποία υιοθετήθηκε. Αποτέλεσμα ήταν η μεγάλη εκροή κεφαλαίων στο εξωτερικό και άρα η μείωση της ρευστότητας της αγοράς - θυμίζω παρά την είσπραξη του δανείου.

Το ΔΝΤ υποστήριξε ότι η κατάσταση αυτή δημιουργήθηκε από την λάθος εφαρμογή των μέτρων (πολιτική νίπτω τας χείρας μου), ενώ η κυβέρνηση υποστήριξε ότι ήταν λάθος η δανειοδότηση.

Τα αποτελέσματα ήταν και είναι μάλλον άσχημα για την χώρα, η οποία δεν κατάφερε να καλύψει τις ανάγκες τις παρά τη βοήθεια και μάλιστα βρέθηκε σε χειρότερο σημείο από αυτό που ξεκίνησε πριν το δάνειο. Περαιτέρω, παρουσιάστηκαν και φαινόμενα κοινωνικής διαταραχής. Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η χώρα έχασε την αυτοκυριαρχία της και η πολιτική αύξησης φορολογίας θα συνεχιστεί και στο μέλλον.

Μελέτες που έχουν διεξαχθεί ως προς τις επιπτώσεις της δανειοδότησης από το ΔΝΤ δείχνουν πως υπάρχει αρνητική συσχέτιση μεταξύ της βοήθειας του Ταμείου και της ανάπτυξης των χωρών (βλέπε Preworski & Vreeland (2000), Barro & Lee (2005), Dreher (2006)).

Εν κατακλείδι, δεν είναι σίγουρο το αν θα βρεθεί λύση μέσω του ΔΝΤ. Περαιτέρω, η πιθανή προσφυγή μας μπορεί να προκαλέσει αντίθετα αποτελέσματα (ίσως και καταστροφικά) από αυτά που αναμένουμε. Έτσι, το πρόβλημα θα πρέπει να λυθεί εντός της χώρας, κυρίως με μείωση των δαπανών και μικρότερης αύξησης φορολογίας. προφανώς και όλοι έχουμε μερίδιο τόσο για την κατάσταση όσο και για την ανάπτυξη της Ελλάδας.
Όμως, το πρόσφατο σύμφωνο Σταθερότητας & Ανάπτυξης, ορίζει πως τα οφέλη από την αύξηση της φορολογίας θα είναι μεγαλύτερα από αυτά της μείωσης των δαπανών. Περαιτέρω, δεν υπάρχει πουθενά στόχος αναπτυξιακός. Το πιθανότερο είναι αυτή η κατάσταση να διαιωνίζεται με πολύ άσχημες επιπτώσεις για την χώρα, εκτός αν αλλάξουν οι νοοτροπίες όλων μας (και κυρίως των ασκούντων την πολιτική).

4 σχόλια:

geokalp είπε...

ψύχραιμη η τοποθέτηση

migkonomics είπε...

Αν ήσουν γιατρός και υπήρχε ένας ιός που δεν γιατρευόταν, θα το έλεγες σε όλους...?

Η ερώτηση είναι ρητορική...

Nick de Giakoum είπε...

Το σενάριο είναι πέρα για πέρα αληθινό. Το αστείο της υπόθεσης είναι ότι, ούτε λίγο ούτε πολύ και η Κομισιόν επέβαλε στην Ελλάδα ένα παρόμοιο πακέτο μέτρων (στην παράδoση του I.M.F.) αλλά χωρίς κάποια ουσιαστική παροχή δανείου. Διότι ας μήν γελιώμαστε, η κίνηση αυτή αποτελεί την πρώτη επίσημη πολιτική οικονομικών μέτρων του μελλοντικού Ε.Ν.Τ. το οποίο θα αποτελέσει φυσικά μια μικρογραφία του Δ.Ν.Τ..

Όσο αφορά την ανάπτυξη ή μάλλον, το περιθώριο ανάπτυξης που δίνουν τα, εν λόγω μέτρα, θα πω το εξής: καλό είναι να περιορίζεις τις δαπάνες σε περιόδους ύφεσης αλλά όχι με δυσανάλογη προσαφαίρεση φόρων και παροχών διότι ναί μεν βραχυπρόθεσμα αποκτάς έσοδα αλλά μακροπρόθεσμα μειώνεις τις επενδύσεις, αυξάνεις την ανεργία, μειώνεις το κατα κεφαλήν εισόδημα και εν τέλη εξουτερώνεις τον ίδιο μηχανισμό που σου φέρνει τα έσοδα. Συμφωνώ απόλυτα με την τελευταία παράγραφο στο άρθρο σου, ότι τελικά απλά τρενάρουμε με αυτό τον τρόπο το ενδεχόμενο της πτώχευσης.

migkonomics είπε...

Ίσως σε μια οικονομία που το ΑΕΠ παράγεται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα, μια μικρότερη μείωση δαπανών δημοσίου να είχε ως απόρροια μια σχετικα μεγαλύτερη θετική εξέλιξη μακροχρόνια. Όμως, σε μια χώρα όπως την Ελλάδα, μείωση δαπανών δεν πρέπει να σημαίνει μείωση των επενδύσεων αλλά μείωση του κρατικού τομέα διαχείρισης. Σαφώς, και θα είχε αποτέλεσμα και την μείωση της κατανάλωσης (βραχυχρόνια), αλλά με την παράλληλη αύξηση του ποσοστού του ιδιωτικού τομέα στο ΑΕΠ τα όποια κόστη εξανεμίζονται ενώ τα ωφέλη αυξάνονται μακροχρόνια.